Bếp từ hay bếp hồng ngoại: khác nhau thế nào, nên chọn loại nào?

Nhìn bề ngoài, bếp từ và bếp hồng ngoại giống nhau như hai anh em: cùng mặt kính đen bóng, cùng nút cảm ứng, giá cũng không chênh nhiều. Nhưng đặt chiếc nồi nhôm lên thì một bếp vẫn nấu bình thường, bếp kia “đứng hình”. Vậy bếp từ hay bếp hồng ngoại mới hợp với căn bếp nhà bạn?

Câu trả lời ngắn Bếp từ làm chính đáy nồi tự nóng lên nhờ từ trường, nên nóng nhanh, tiết kiệm điện hơn và mặt kính ít nóng hơn, nhưng cần nồi có đáy nhiễm từ. Bếp hồng ngoại đốt nóng mâm nhiệt dưới mặt kính rồi truyền sang nồi, nên dùng được hầu hết các loại nồi, đổi lại chậm hơn và mặt kính nóng lâu hơn.

Bài này giải thích hai loại bếp hoạt động ra sao, vì sao nồi nhôm “nằm im” trên bếp từ, so sánh hiệu suất, độ an toàn, cách chọn theo thói quen nấu của gia đình và 6 mẹo để bếp bền.

Muốn xem cơ chế “nồi tự biến thành bếp” bằng hình ảnh, bạn có thể xem video bếp từ hoạt động thế nào trên kênh Lười Có Gu:

Tóm tắt nhanh

• Bếp từ dùng cuộn dây đồng tạo từ trường đổi chiều liên tục, sinh dòng điện xoáy làm đáy nồi tự nóng.
• Bếp hồng ngoại dùng mâm nhiệt nóng đỏ dưới mặt kính, truyền nhiệt sang nồi bằng bức xạ và tiếp xúc.
• Theo ENERGY STAR, bếp từ đạt hiệu suất khoảng 85%, bếp điện trở khoảng 75–80%, bếp gas khoảng 32%.
• Bếp từ cần nồi đáy nhiễm từ (thử bằng nam châm); bếp hồng ngoại dùng được cả nồi nhôm, đồng, thủy tinh chịu nhiệt.
• Nhà dùng máy trợ tim nên giữ khoảng cách ít nhất 60 cm với bếp từ và hỏi bác sĩ.

Trong bài này13 mục

1. 01Bếp từ hoạt động thế nào?
2. 02Bếp hồng ngoại hoạt động thế nào?
3. 03Bếp từ và bếp hồng ngoại khác nhau ở đâu?
4. 04Bếp từ hay bếp hồng ngoại tiết kiệm điện hơn?
5. 05Nồi nào dùng được cho bếp từ và bếp hồng ngoại?
6. 06Bếp từ hay bếp hồng ngoại an toàn hơn cho nhà có trẻ nhỏ, người già?
7. 07Nên chọn bếp từ hay bếp hồng ngoại?
8. 08Những hiểu lầm phổ biến về bếp từ
9. 096 mẹo dùng bếp từ bền và an toàn
10. ?Câu hỏi thường gặp về bếp từ và bếp hồng ngoại
11. ✓Kết luận: bếp đâu có nóng, nồi mới là thứ phải nóng
12. 10Nguồn tham khảo
13. 11Mới trên Nhanh Mua

Bếp từ hoạt động thế nào?

Hãy nhớ đến chiếc đèn xe đạp chạy bằng dynamo. Bạn đạp xe, nam châm quay gần cuộn dây và bóng đèn sáng, dù chẳng có sợi dây nào nối từ pin tới bóng. Từ trường thay đổi sinh ra dòng điện, đó là hiện tượng cảm ứng điện từ. Bếp từ dùng đúng nguyên lý ấy, chỉ là đảo vai.

Dưới mặt kính bếp từ là một cuộn dây đồng. Mạch điện tử đưa vào cuộn dây dòng điện xoay chiều tần số cao, tạo ra từ trường đổi chiều hàng chục nghìn lần mỗi giây. Khi đặt lên trên một chiếc nồi có đáy kim loại nhiễm từ, từ trường ấy sinh ra những dòng điện chạy vòng ngay trong đáy nồi, gọi là dòng điện xoáy (eddy current). Kim loại cản trở dòng điện nên nóng lên, giống dây tóc bóng đèn nóng khi có điện chạy qua.

Nói gọn: bếp từ không tạo ra lửa, nó tạo ra từ trường, và từ trường biến chiếc nồi thành bếp. Đó cũng là lý do bếp từ phản ứng rất nhanh: tăng công suất là nồi nóng lên gần như ngay, giảm công suất là nhiệt giảm theo. Cùng nguyên lý này cũng được dùng trong nồi cơm cao tần, như bài nồi cơm điện cơ hay điện tử có nhắc tới.

Vì sao nồi nhôm không nóng trên bếp từ?

Để dòng điện xoáy sinh nhiệt hiệu quả, đáy nồi cần là vật liệu nhiễm từ đủ mạnh như gang, thép hay inox loại có từ tính. Nhôm, đồng, thủy tinh hay gốm thông thường không “bắt” được từ trường theo cách đó. Bếp nhận ra không có nồi phù hợp nên không phát nhiệt và thường báo lỗi hoặc tự tắt sau ít giây.

Bếp hồng ngoại hoạt động thế nào?

Bếp hồng ngoại (còn gọi bếp điện quang) đơn giản hơn nhiều. Dưới mặt kính là mâm nhiệt, thường là dây điện trở uốn thành vòng hoặc đèn halogen. Khi có điện, mâm nhiệt nóng đỏ và phát ra bức xạ hồng ngoại, loại ánh sáng mắt không thấy nhưng da cảm nhận như hơi ấm khi đứng gần bếp than.

Nhiệt đi qua mặt kính, làm nóng mặt kính và đáy nồi đặt lên trên. Vì nhiệt sinh ra ở mâm chứ không ở nồi, bếp hồng ngoại không kén nồi: nồi nhôm, inox, gang, đồng, thậm chí nồi thủy tinh chịu nhiệt đều nấu được, miễn đáy phẳng và hợp với hướng dẫn của hãng.

Đổi lại, bếp hồng ngoại cần thời gian để mâm nhiệt nóng lên và nguội đi. Bạn giảm mức lửa thì mâm vẫn còn nóng một lúc, nên khả năng “hạ lửa tức thì” kém hơn bếp từ. Mặt kính quanh vùng nấu cũng nóng hơn và giữ nhiệt lâu hơn sau khi tắt.

Bếp từ và bếp hồng ngoại khác nhau ở đâu?

Gom lại, khác biệt cốt lõi là nơi sinh ra nhiệt. Bếp từ sinh nhiệt ngay trong đáy nồi; bếp hồng ngoại sinh nhiệt ở mâm dưới kính rồi mới truyền sang nồi. Mọi khác biệt khác về tốc độ, tiền điện, độ an toàn hay nồi dùng được đều bắt nguồn từ điểm này.

Bếp từ hay bếp hồng ngoại tiết kiệm điện hơn?

Hiệu suất ở đây là phần trăm năng lượng thực sự đi vào nồi và thức ăn. Theo ENERGY STAR (Mỹ), bếp từ đạt khoảng 85%, bếp điện dùng điện trở (nhóm bếp hồng ngoại thuộc về đây) khoảng 75–80%, còn bếp gas chỉ khoảng 32%. Nói cách khác, bếp từ hiệu quả hơn bếp điện trở khoảng 5–10% và gấp khoảng ba lần bếp gas.

Chênh lệch giữa bếp từ và bếp hồng ngoại vì thế không quá lớn trên hoá đơn tiền điện hằng tháng. Lợi ích rõ hơn nằm ở tốc độ và căn bếp đỡ nóng: nhiệt ít thoát ra không khí nên đứng nấu dễ chịu hơn. Nếu bạn muốn so tiền điện cụ thể cho việc đun nước giữa ấm siêu tốc, bếp từ và bếp gas, xem bài đun nước bằng ấm siêu tốc, bếp từ hay bếp gas.

Công suất ghi trên bếp có phải tiền điện?

Không hẳn. Con số 2.000 W hay 3.500 W là công suất tối đa. Khi bạn nấu ở mức nhỏ, bếp chỉ dùng một phần. Tiền điện phụ thuộc mức nấu và thời gian nấu thực tế, cách tính chi tiết có trong bài 1 số điện là gì.

Nồi nào dùng được cho bếp từ và bếp hồng ngoại?

Với bếp hồng ngoại, gần như mọi nồi đáy phẳng chịu nhiệt đều dùng được. Bếp từ khó tính hơn. Cách thử nhanh nhất do chính video gợi ý: lấy một cục nam châm áp vào đáy nồi. Hút chắc là dùng được; hút yếu hoặc không hút thì bếp sẽ nóng kém hoặc không nhận nồi.

• Dùng tốt trên bếp từ: nồi gang, thép, inox có từ tính, nồi có biểu tượng bếp từ (hình cuộn dây lò xo) ở đáy.
• Không dùng được trên bếp từ: nồi nhôm, đồng, thủy tinh, gốm sứ không có lớp đáy từ.
• Nồi nhiều lớp: nhiều nồi nhôm hiện nay có đáy kẹp lớp inox từ tính, vẫn dùng được trên bếp từ. Hãy thử nam châm ở đáy, không phải ở thân nồi.

Muốn đọc kỹ hơn về ký hiệu và chất liệu nồi, xem bài nhận diện nồi chảo sử dụng cho bếp từ.

Bếp từ hay bếp hồng ngoại an toàn hơn cho nhà có trẻ nhỏ, người già?

Cả hai đều không có ngọn lửa trần và không dùng gas, nên loại bỏ được nguy cơ rò khí. Giữa hai loại, bếp từ có lợi thế: vùng không có nồi gần như không nóng, bếp tự ngừng phát nhiệt khi nhấc nồi ra, và thức ăn tràn ra mặt kính ít bị cháy dính.

Tuy vậy, “không lửa” không có nghĩa là “không bỏng”. Đáy nồi nóng truyền ngược xuống kính, nên ngay sau khi nấu, vùng vừa đặt nồi vẫn có thể rất nóng. Bếp hồng ngoại thì mặt kính nóng hơn và lâu nguội hơn. Hầu hết bếp đời mới có đèn báo nhiệt dư (thường hiện chữ “H”) để nhắc bạn.

• Khoá trẻ em: chọn bếp có khoá bảng điều khiển và tập thói quen bật khoá sau khi nấu.
• Người già: chọn bảng điều khiển rõ chữ, có tiếng bíp, có hẹn giờ tự tắt để giảm rủi ro quên tắt bếp.
• Máy trợ tim: Quỹ Tim mạch Anh (BHF) khuyên giữ khoảng cách ít nhất 60 cm giữa bếp từ và máy tạo nhịp tim. Người dùng máy trợ tim hay thiết bị y tế cấy ghép nên đọc kỹ hướng dẫn của hãng bếp và hỏi bác sĩ điều trị.
• Điện: bếp đôi công suất lớn nên được lắp đường dây và aptomat riêng theo hướng dẫn lắp đặt của hãng, do thợ điện có chuyên môn thực hiện; không cắm chung ổ kéo dài với thiết bị khác.

Nên chọn bếp từ hay bếp hồng ngoại?

Không có loại “tốt nhất cho mọi nhà”. Hãy chọn theo thói quen nấu và bộ nồi bạn đang có:

• Chọn bếp từ nếu bạn nấu nhiều, cần nhanh, thích chỉnh nhiệt chính xác, muốn bếp mát và dễ lau, và sẵn sàng dùng nồi đáy từ.
• Chọn bếp hồng ngoại nếu nhà còn nhiều nồi nhôm, nồi đất, nồi thủy tinh, hay cần nướng mực, nướng bánh trực tiếp trên mặt kính (khi hãng cho phép).
• Chọn bếp đôi một từ, một hồng ngoại nếu muốn cả hai: vùng từ để xào, luộc nhanh; vùng hồng ngoại cho nồi kén chất liệu.

Khi so sánh các mẫu, hãy đọc: tổng công suất và công suất từng vùng nấu, đường kính vùng nấu (nên gần bằng đáy nồi hay dùng), số mức nấu, khoá trẻ em và đèn báo nhiệt dư, yêu cầu nguồn điện, kích thước khoét đá nếu là bếp âm. Về kích thước lắp đặt, bạn có thể tham khảo thêm bài kích thước bếp từ thông dụng.

Những hiểu lầm phổ biến về bếp từ

“Bếp từ phát bức xạ nguy hiểm.” Từ trường của bếp yếu đi rất nhanh khi ra xa mặt bếp. Người dùng thiết bị y tế cấy ghép thì cần thận trọng như phần an toàn ở trên.

“Bếp từ không nóng nên không bỏng.” Sai. Đáy nồi và vùng kính dưới nồi có thể rất nóng ngay sau khi nấu.

“Bếp kêu ù ù, rè rè là sắp hỏng.” Tiếng ù hoặc rè thường do đáy nồi rung ở công suất cao, hay gặp với nồi nhiều lớp. Quạt tản nhiệt chạy thêm một lúc sau khi tắt bếp cũng là bình thường. Nếu kèm mùi khét, báo lỗi liên tục hoặc mất nguồn, hãy gọi bảo hành.

“Bếp hồng ngoại tốn điện gấp đôi bếp từ.” Theo số liệu ENERGY STAR, chênh lệch hiệu suất giữa bếp từ và bếp điện trở chỉ khoảng 5–10%, không phải gấp đôi.

6 mẹo dùng bếp từ bền và an toàn

1. Chọn nồi đáy phẳng, dày, vừa vòng nấu

Đáy phẳng tiếp xúc tốt, đáy dày giúp nhiệt đều, đường kính gần bằng vòng nấu giúp bếp nhận nồi và không phí năng lượng.

2. Đừng để nồi đun khô

Bếp từ lên nhiệt rất nhanh, nồi rỗng có thể nóng quá mức trong chốc lát, hại lớp chống dính và cả mặt kính.

3. Không đặt dao, thìa, nắp kim loại hay giấy bạc lên mặt bếp đang bật

Vật kim loại nhỏ có thể bị nung nóng bất ngờ.

4. Lau mặt kính khi đã nguội

Đường hoặc nước sốt rơi vào nên lau sớm khi kính vừa đủ nguội, dùng khăn mềm và dung dịch theo khuyến cáo của hãng. Bếp hồng ngoại có thể tham khảo cách vệ sinh bếp hồng ngoại.

5. Đừng bịt khe thông gió

Mạch điện tử của bếp từ cần tản nhiệt. Bếp âm cần chừa khe gió theo bản vẽ lắp đặt.

6. Món ninh lâu thì hạ mức nhỏ

Bếp từ giữ nhiệt rất đều ở mức thấp, vừa đỡ tốn điện vừa ít trào.

Muốn biết thêm những thói quen làm bếp từ nhanh hỏng, đọc bài 9 sai lầm khiến bếp từ dễ hư, tốn điện.

Câu hỏi thường gặp về bếp từ và bếp hồng ngoại

Kết luận: bếp đâu có nóng, nồi mới là thứ phải nóng

Bếp từ nhanh, tiết kiệm và mát bếp nhưng kén nồi. Bếp hồng ngoại dễ tính về nồi nhưng chậm và nóng mặt kính hơn. Biết điểm khác cốt lõi nằm ở chỗ sinh nhiệt, bạn sẽ dễ chọn đúng loại cho căn bếp và bộ nồi của nhà mình.

Nhà bạn đang dùng bếp từ, bếp gas hay bếp hồng ngoại? Kể cho Lười Có Gu nghe ở phần bình luận và theo dõi kênh để xem thêm những điều quen thuộc trong nhà mình nhé.

Nguồn tham khảo

• ENERGY STAR: bếp từ dân dụng, hiệu suất so với bếp điện trở và bếp gas
• British Heart Foundation: bếp từ và máy tạo nhịp tim