Theo Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng, “cashback” là việc người tiêu dùng, người mua được hoàn lại một phần tiền khi họ mua sắm thông qua thẻ ngân hàng, ví điện tử hoặc qua ứng dụng mua hàng.

Đây là mô hình thương mại điện tử kết nối doanh nghiệp với người tiêu dùng; các doanh nghiệp/nhà cung cấp dịch vụ hoàn tiền cho người tiêu dùng vì muốn mở rộng hệ thống khách hàng, việc hoàn tiền là cách để thu hút khách hàng sử dụng sản phẩm và dịch vụ của họ. Hoặc là mức chiết khấu/hoàn lại một phần tiền hoa hồng cho khách khi họ mua sắm sản phẩm, dịch vụ khi giới thiệu cho người tiêu dùng khác. Tuy nhiên thời gian gần đây, Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng nhận thấy nhiều trang thương mại điện tử, ứng dụng Internet được quảng cáo theo mô hình cashback có những đặc điểm như khi sử dụng các website, ứng dụng thương mại điện tử này để giao dịch mua sắm thì người tham gia (bao gồm cả tài khoản của nhà cung cấp và người tiêu dùng) được “vẽ” luôn có lợi với giá trị hoàn tiền/chiết khấu cho mỗi giao dịch được quảng cáo rất hấp dẫn, từ 80-100%, thậm chí cao hơn dành cho cả bên bán và bên mua.

Hoặc có trường hợp việc tích điểm trên hệ thống nội bộ của những website và ứng dụng này thường có liên quan tới một hoặc một số loại tiền ảo, ví điện tử (ví dụ như Gem, CBP, Silling, USDT, ETH, ONE, VNDC…).

Chưa kể, ngoài việc giao dịch mua sắm tiêu dùng, hệ thống còn cho phép các tài khoản của người tham gia có thể đầu tư, mua bán và trao đổi các điểm số nội bộ trên hệ thống tương ứng với các loại tiền ảo tự lưu hành trên.

Thậm chí có nơi còn sử dụng việc giới thiệu từ người tham gia để đăng ký vào hệ thống mà các tài khoản người tham gia trong hệ thống sẽ được kết nối, sắp xếp theo tầng, cấp, nhánh.

->> Xem thêm: Cách mua sắm và nhận hoàn tiền với ShopBack

Khi đó, hệ thống thường đưa ra các hình thức để huy động vốn hoặc mời gọi người tham gia nộp thêm tiền để nâng cấp tài khoản lên các mức cao hơn (như khoản Silver, Gold, Platinum, Dimond hay Global Executive Commission, Millionaire…) để được hưởng hoa hồng, quyền lợi hấp dẫn theo tỉ lệ phần % số tiền của những người tham gia tuyến dưới, nhánh dưới nộp vào để tham gia và nâng cấp tài khoản trên hệ thống.

Theo đánh giá của Cục Cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng, với các phương thức “chiêu dụ” tinh vi nói trên, việc “hoàn tiền” với giá trị % cao như vậy chỉ được thể hiện ở việc tích điểm trên hệ thống nội bộ, khi chuyển đổi ra tiền mặt thì chỉ theo theo các tỉ lệ % rất nhỏ, không đáng kể (thường chỉ khoảng từ 0,05-0,1%/ ngày), không có ý nghĩa về việc “hoàn tiền” như đã quảng cáo.

Trong khi các loại tiền ảo, ví điện tử này chỉ có giá trị nội bộ trong hệ thống, không được pháp luật Việt Nam công nhận là trung gian để thanh toán. Người tham gia có những tranh chấp liên quan đến những giao dịch này đều không được pháp luật bảo vệ.

Do vậy, những mô hình hoạt động của các website, ứng dụng thương mại điện tử có những biểu hiện như trên hoặc tương tự như trên đều không rõ ràng, không minh bạch trong mô hình hoạt động, có nhiều dấu hiệu biến tướng, sử dụng mô hình kinh doanh đa cấp trái phép.

Cụ thể, đối tượng mạo danh nhân viên ngân hàng để lừa đảo, thu phí mở thẻ tín dụng giả. Đây là những phản ánh của một số khách hàng thuộc ngân hàng Xây dựng (CB). Theo đó, các đối tượng lập trang web, gửi thư điện tử gắn với tên thương hiệu ngân hàng hoặc gọi điện thoại tự xưng mình là nhân viên để tiếp thị và hướng dẫn khách hàng thực hiện các bước theo quy trình cấp thẻ tín dụng.

Cụ thể, theo lời kể của khách hàng này cho biết, ngày 22/4 chị nhận được cuộc gọi từ một giọng nữ xưng là nhân viên Apple Việt Nam. Nhân dịp Apple sắp ra hai ứng dụng mới, cần tìm 5 người dùng thử nên chị may mắn được chọn tham gia.

Người gọi điện thoại tự xưng tên Quỳnh Như và cho biết Apple phối hợp với nhà mạng Việt Nam, sẽ gửi tặng cho chị Hà một chiếc iPhone 11 Pro để cài đặt và trải nghiệm hai ứng dụng sắp được Apple ra mắt vào tháng 5 sắp tới.

Để khách hàng tin tưởng hơn, người gọi điện còn nhấn mạnh thông tin người được tặng phải cam kết không bán lại, không sang nhượng chiếc iPhone được tặng trong vòng một năm. Nếu bị phát hiện sang nhượng, phía Apple sẽ thu hồi lại máy.

Theo chi sẻ của một nạn nhân ngụ quận Tân Bình (TP.HCM), chị thấy một fanpage trên Facebook có tên Tổng Kho Buôn Sỉ đăng bán khẩu trang KT5 với giá 150.000 đồng nên đặt 2 hộp.

“Thấy giá khá rẻ, tôi đặt ngay nhưng 3 hôm sau nhận hàng mở ra mới tá hỏa khi bên trong là 2 chiếc áo “xấu xí”. Tôi gọi điện để phản ánh xem có sự nhầm lẫn không thì mất liên lạc”, chị nói.

Thông tin đăng bán khẩu trang nhưng không giao hàng sau khi đã nhận tiền.

Tương tự, một nạn nhân khác tại Bình Phước đã mất 350.000 đồng khi đặt mua hộp khẩu trang 3M 9001V có van lọc mùi hôi. Chị cho biết, một facebook tên Nguyễn Nhật Linh yêu cầu chuyển khoản vào tài khoản mới giao hàng. Tuy nhiên, sau khi chuyển thì người này liền chặn Facebook của chị và không thể gọi điện.

Được biết, trong thời gian qua, không chỉ khách hàng nhỏ lẻ bị lừa mà ngay cả giới buôn hàng cũng là nạn nhân khi ham gom đồ rẻ.

Điển hình như trường hợp facebook Lê Ân rao bỏ sỉ khẩu trang y tế với giá rẻ chỉ 40.000 đồng một hộp, 5 thùng khẩu trang chỉ 10 triệu đồng. Nhiều người thấy rẻ liền đặt mua, hy vọng sẽ đem bán kiếm lời. Sau khi chốt đơn, người bán yêu cầu chuyển cọc trước 1 triệu đồng, phần còn lại sẽ trả khi giao hàng. Tuy nhiên, sau khi chuyển cọc, người mua đã không thể liên lạc được với người bán, dù nhắn và gọi nhiều lần.

“Sau khi bị lừa, tôi đăng lên facebook để cảnh báo mọi người thì mới phát hiện rất nhiều đầu mối bị tương tự. Mọi người nên rút kinh nghiệm mua hàng phải ‘tiền trao cháo mới múc'”, một nạn nhân chuyên bán hàng sỉ bộc bạch.

Nguyễn Thị Thu Hương và các tin nhắn giao dịch mua bán khẩu trang y tế.

Có thể nói, nhiều kẻ đã và đang lợi dụng tình hình dịch bệnh covid-19 để lừa đảo, chiếm đoạt tiền của người dân. Mới đây, ngày 10/3, Công an tỉnh Thanh Hóa thông tin về việc Công an huyện Thiệu Hóa đã điều tra, làm rõ và bắt giữ đối tượng Nguyễn Thị Thu Hương (SN 1996, ngụ xã Trung Sơn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang) về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Theo thông tin ban đầu, nạn nhân là chị N.T.N.T (ngụ xã Thiệu Phú, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa) đã thông tin đến công an huyện Thiệu Hóa về việc bị một đối tượng lừa bán khẩu trang qua mạng xã hội Facebook chiếm đoạt 20 triệu đồng.

Chị T. cho biết, vào khoảng đầu tháng 3/2020, chị thấy tài khoản Facebook  “Nguyễn Nhi” đăng tin bán khẩu trang y tế qua mạng nên đã nhắn tin đặt mua 8 thùng khẩu trang với giá 20 triệu đồng/thùng.

Trong lúc giao dịch, chủ tài khoản Facebook “Nguyễn Nhi” đã yêu cầu chị T. chuyển khoản 20 triệu vào tài khoản của người này để đặt cọc. Tuy nhiên, sau khi chuyển tiền chị T. đã không nhận được hàng, đồng thời không liên lạc được với người bán.

Từ những thông tin và chị T. cung cấp, Công an huyện Thiệu Hóa đã điều tra, xác minh làm rõ hành vi lợi dụng dịch bệnh COVID-19 để lừa đảo chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản Facebook “Nguyễn Nhi”.

Trước nhu cầu khẩu trang cao của người dân, nhiều kẻ lừa đảo đã lên mạng đăng bán khẩu trang giá rẻ, yêu cầu chuyển khoản trước rồi “bặt vô âm tín”.

Đến ngày 8/3, qua điều tra, Công an huyện Thiệu Hóa đã xác minh Nguyễn Thị Thu Hương ở huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, chủ sử dụng tài khoản Facebook “Nguyễn Nhi” là thủ phạm gây ra vụ lừa đảo, chiếm đoạt tiền của chị T.

Trong quá trình làm việc cùng cơ quan CSĐT, bước đầu đối tượng Nguyễn Thị Thu Hương khai nhận từ cuối năm 2019 đến nay đã mua tài khoản ngân hàng trên mạng, sau đó sử dụng chứng minh nhân dân giả và lập Facebook ảo để lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Từ khi có dịch Covid-19, thấy nhiều người lên mạng mua khẩu trang nên Hương đã nảy sinh ý định lừa bán khẩu trang.

Tính đến khi bị bắt, tổng số tiền Hương lừa đảo chiếm đoạt được của các nạn nhân đã lên đến 1,5 tỉ đồng.

Theo Công an thành phố Hà Nội, Payasian là ứng dụng ví điện tử thanh toán mobile, cho phép chuyển đổi giữa các tiền tệ quốc gia và tiền điện tử.

Xuất hiện tại Việt Nam từ đầu năm 2019 và được quảng cáo có chức năng thanh toán trực tuyến mọi loại tiền tệ của các quốc gia trên thế giới. Chỉ cần đầu tư mua đồng tiền ảo có tên là PayA ở trong ví điện tử Payasian, vài năm sau người đầu tư sẽ nhận lãi “khủng”, ngoài ra còn nhận hoa hồng rất cao nếu mời thêm được nhà đầu tư mới.
Cụ thể, để tham gia người đầu tư phải nộp số tiền tối thiểu là 100 USD tiền quỹ bảo chứng (quy đổi ra tiền PayA). Khi bảo chứng xong thì người đầu tư (F0) sẽ được hoàn lại từ 20% – 25% số PayA đã bảo chứng, số tiền này sẽ được bán ra hoặc tiếp tục được mang vào bảo chứng.

Sau đó, khi F0 giới thiệu người đầu tư là F1 tham gia sẽ được 30% số tiền bảo chứng mà F1 được hoàn lại; mời được những người F2 thì sẽ được 20% số tiền bảo chứng của người sau theo hình kim tự tháp, tất cả hoa hồng đều được trả bằng tiền ảo từ quỹ bảo chứng.

Tuy nhiên, thực tế khi khách hàng nạp tiền vào ứng dụng họ không được hưởng ưu đãi gì ngoài tờ giấy có ghi họ tên và mã số, đồng thời số tiền nạp vào cũng không thể sử dụng, còn có nguy cơ sẽ không lấy lại được tiền.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết, trong tổng số 30 tổ chức được cấp phép dịch vụ trung gian thanh toán không phải ngân hàng, không có tổ chức nào có dịch vụ ví điện tử có tên gọi Payasian.

Theo Sở Công thương thành phố Hà Nội, Công ty cổ phần Payasian chưa được Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp. Đồng thời, đối tượng kinh doanh theo phương thức đa cấp của Công ty không phải là hàng hóa thuộc trường hợp bị cấm theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Nghị định số 40/2018/NĐ-CP.

Theo quy định tại Nghị định số 40/2018/NĐ-CP ngày 12/3/2018 về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp: Hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp chỉ được thực hiện đối với hàng hóa. Mọi hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp với đối tượng không phải là hàng hóa đều bị cấm; doanh nghiệp muốn hoạt động bán hàng đa cấp phải được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp.

Như vậy, theo Công an Hà Nội, ví điện tử PayA hiện chưa được cơ quan chức năng cấp phép, số tiền nạp vào ví điện tử PayA không thể sử dụng. Hoạt động của Công ty cổ phần Payasian có dấu hiệu huy động vốn, kinh doanh đa cấp trái phép và lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Những ai đã nạp tiền vào ví điện tử Payasian có thể đến Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao (55 Lý Thường Kiệt, Hoàn Kiếm; số điện thoại 0692194227) để trình báo hoặc cung cấp thông tin.